शनिवार, 4 मई 2024

यादां - 3

यादां - 3


ग्रांयें दे बिच्चोंबिच्च बगदे/

बरसाती नाळे बक्खी/

हरेक गरोडुये (मोहल्ले) ते उतरदे/

कुआळुआं जो लोही करी/

सिरे पर घड़ा रक्खी/

थल्लैं बाँयीं बखी जांदियां मुटियारां/

हुण चितेरेयां दियां तस्बीरां च ही सुझदियां/


ग्रांयें दिया बौड़िया बक्खैं/

इक्क पराणा जबरा पिप्पळ/

जिस्सेयो जनानियां/

पाणी देई थियां पूजदियां/ 

तेज झक्खडां दे थप्पड़ खायी/

धरती पर सोयी गिया/

लुप्त होयी गिया/

जिंञा ग्रांयें च/

बजुर्गां दा होणा कनैं जाणा/

वक्त बीतणे परंत याद नीं रैंह्दा/ 

तिसदी होंद कनै/

मोटाई-ऊंचाई दा/

नौइयां पीढ़ियों जो/

पता ही नीं/


शिव दुआलैं/

जल चढ़ाणे वाळेयां दी गिणती/

हुण नांह बरोबर रही गइह्यो/ 


अज्ज बचीखुची बौड़ियां/ 

अबैन्‌डन्‍ड्‌ सरकारी बिल्डिंगा सांहीं/

अपणेयां भलेयां दिनां जो/

याद करी झूरदियां/

हुण मुटियारां/

बांयी दिया मंडेरा पर झुकी नै/

कुम्हारे दे हत्थां चिक्का दे घड़ेह्यो/

औये च पकाह्यो मटके जो/

पाणियें नैं भरी/

कमरे जो मारी करी लचाका/

सिरे पर धरदियां नीं सुझदियां/ 


घर-घर नळके हन्न/

भ्यागा घरे च सजरा पाणी अणनैं दा/

रुआज निभांदियां जणासां/

लई औंदियां हुण/

डोलू भर पाणी/

नेड़े वाळे हैंड पंपे ते/

― भगत राम मंडोत्रा



शुक्रवार, 3 मई 2024

पत्तन/पत्तण

 पत्तन/पत्तण


दरियाँ जो पार कराँदे पत्तन।

कंह्डेयाँ जो थे मिलाँदे पत्तन।


जित्थू तरियाँ किस्तियाँ बेड़ियाँ,

सैह्यो कदिया ते कहाँदे पत्तन।


साँढा, हारसी, चम्बा पत्तन,

होंदे थे बख-बख नाँ दे पत्तन।


इन्हाँ राहीं था मिलणा-जुलणा,

हुण गीताँ च  गाये जाँदे पत्तन।


भ्यागा ते संझा तिकर चलदे थे।

आर कदी पार घुमाँदे पत्तन। 


अम्मा समझाँदी थी पैसे दी कदर,

नीं ताँ पार नीं होयी पाँदे पत्तन।


इक कश्ती कुत्थी कन्नै बेड़ी भी,

मल्लाहाँ दे चप्पू  टपाँदे पत्तन।


जीण सौखा बणांदे थे लोकाँ दा,

रुजगार गरीबां जो दुआँदे पत्तन।


देश दी तरक्की होयी, पुल बणे हुण, 

पराणे जमाने दे कहाँदे पत्तन।


© भगत राम मंडोत्रा 









भरो/परहो (प्याऊ)

 भरो/परहो (प्याऊ)

मुसाफराँ दी प्यास बुझाँदे थे भरो।

सफराँ जो खास बणांदे थे भरो।

ठिकाणे तिकर पौंह्चणे ताँईं,

दिलाँ च इक आस जगाँदे थे भरो।


कुत्थी पधरे हाराँ च पोंदे थे भरो।

कुत्थी चढ़ी कुआळां खडोंदे थे भरो।

पल्लियाँ हेठ कुत्थी रुखाँ दियाँ छाँउआँ,

कुत्थी टियाळेयाँ पर रखोंदे थे भरो।


धर्मात्मे सज्जण भराँदे थे भरो।

लगदिया तौंदिया चलाँदे थे भरो।

दूरा ते ओंदा था घड़ेयाँ च पाणी,

गरीब-गुरवे जो रिजक दुआँदे थे भरो।


लम्मे रस्ते च बसौं होंदे थे भरो।

सुबह सीरदे संझा घरोंदे थे भरो।

अपणे नाँयें नैं अपणे इलाके दी,

पछाण बणी नैं फणसोंदे थे भरो।


कोरते घड़ेयाँ दा सौंधा सुआद भरो।

भर तौंदिया ठंडक दा एहसास भरो।

लौटे नैं परोसी छाँबें  प्याँदे पाणी, 

लिप्पे-पोते हर वक्त सुथरे साफ भरो।


पैदल चलणा मुक्केया, मुकी गै भरो।

बौडियाँ बेकार होइयाँ, सुकी गै भरो।

सड़काँ नैं होये सब्भना दे सफर सौखे,

वक्त चलदा ही रिहा अपर रुकी गै भरो।


© भगत राम मंडोत्रा






बत्ताँ (पगडंडियाँ)

 बत्ताँ  (पगडंडियाँ)


ताणेयाँ-बाणेयाँ तणदियाँ बत्ताँ।

इंञा  ही नीं थियाँ बणदियाँ बत्ताँ।

अपणे-निपणे कन्नै जुडने दियाँ,

जरूरत्ताँ ही थियाँ जणदियाँ बत्ताँ।


भलेयाँ लोकां थियाँ लगाइयाँ बत्ताँ।

पहाड़ां पैड़ी-पैड़ी गुहाइयाँ बत्ताँ।

सब्भना दा चलणा-फिरना सौखा होये,

धर्मात्मेयाँ छैळ चिणाइयाँ बत्ताँ।


सिद्धियाँ चढ़ाइयाँ गौंह्दियाँ बत्ताँ।

 धारां परले पासैं लौंह्दियाँ बत्ताँ।

बाँईं - पढैंदाँ,  खेत - खड़ैतराँ जो,

जाई नै थियाँ सैह् छौंह्दियाँ बत्ताँ।


कुत्थी खड़ियाँ कुत्थी पड़ियाँ बत्ताँ।

सपाट पत्थराँ  कन्नै  जड़ियाँ  बत्ताँ।

चलदे  मुसाफराँ जो छाँऊं मिल्ले,

रुक्खाँ कन्नै थियाँ  मह्ड़ियाँ बत्ताँ।


चाँयें-चाँयें  लोक  चिणांदे  बत्ताँ।

विधि  विधान  कन्नै  पुजाँदे बत्ताँ।

फिरी  अपणे  पुन्न  बद्धाणे  ताँईं,

सैह् साफ-सुथरा थे रखाँदे बत्ताँ।


लम्में  फेराँ  ते  बचाँदियाँ  बत्ताँ।

अपणेयाँ  कन्नै  मिलाँदियाँ बत्ताँ।

दिल चाहे  ताँ कोई दूर नीं होंदा,

एही सब्भना जो गलाँदियाँ बत्ताँ।


टियाळेयाँ   बक्खें  खडौंदियाँ  बत्ताँ।

घणियाँ छाँउआँ च  बसौंदियाँ बत्ताँ।

ठंडा  पाणी  पी   करी   भरोआँ   दा,

गाँह् फिरी थियाँ चली पौंदियाँ बत्ताँ।


कई अणमुले पाठ पढाँदियाँ बत्ताँ।

अग्गैं बद्धणे जो उकसाँदियाँ बत्ताँ।

चळणा ही जिंदगी है 'भगता',

जगत मुसाफराँ जो  समझाँदियाँ बत्ताँ।


संगड़ियाँ    कुत्थी    चौड़ियाँ   बत्ताँ।

सिद्धियाँ  कुत्थी   मरौह्ड़ियाँ   बत्ताँ।

अज्जकल थकी-मुकी गइयाँ भगता,

रैंह्दियाँ  थीं  कदी   दौह्ड़ियाँ  बत्ताँ।



चौड़ियाँ  सड़काँ  नै  जिक्कियाँ  बत्ताँ।

लुप्त होंइयाँ सैह् हुण निक्कियाँ बत्ताँ।

बदळदे   बग्त   दियाँ  ज़रूरताँ  अग्गें,

नोंयें  जमानें  च  नीं  टिक्कियाँ  बत्ताँ।


© भगत राम मंडोत्रा




गुरुवार, 2 मई 2024

यादां - 2

यादां - 2

सादे, सुथरे, सुच्चे घर/

सुझदे थे निक्के/ 

पर रैह्णे तांईं /

घट नीं थे बझोंदे/

उआन, ओबरी/ 

घुमदियां गौह्दियां पैडियां/

बोह्ड़, तल्लड़/


संझा-भ्यागा /

चौभुये ते/ 

सुझदी थी अम्मा/

गोळुये ने लिह्प्पियो/

चुहली बक्खैं बैठी/

सुथरे चौके अंदर/

कनाळे च आटा गुहन्दी/

लकड़ुआं नडेरदी/

कुंदळे च/

भूंपळे ने फूकां मारदी/

इक्की पचौलैं हंडुयें रिझदे/ 

रेह्डुये डोईया ने छेड़दी/

दूजे पचोलैं दुधुनुये पर/ 

नज़र रखी/

तोये ते तुआरी/

छलियां दियां रोटियां/

चूल्हैं  सेकदी/

गरोखड़ी पर/


तरांबे दा तरमाहडा/

कांसे दा उहारू, कटोरू, ग्लास/

लोहे दी कढ़ाई/

कलई कित्तेह्यो/

पितळी दे पतीलू, बाटू, थाळू, लौटकु,ग्लास/ चिक्का दे हंडू, मल्ली, कुंडू, पारू,/ धियाळू, छनाह्ड़ियां/

सलीके कन्नैं सज्जेह्यो/

रैंह्दे थे ताकां/ 

होंदे नीं थे तदी/

प्लास्टिक, एल्मुनियम/

कनैं स्टीला दे बर्तण-भांडे/


तल्लड़ी गोंह्णे जो/

बैंह्जे दा बणेह्या मांजळू/

बौह्ड़ी ओबरिया/

बिलंगा पर /

सलीके नैं सज्जेह्यो/

अम्मा, दादिया कनैं पड़दादिया/

दियां सीतिह्यां खिंदां कनैं/

भेडां दिया उन्ना कत्ती/

बुणेह्यो गर्म पट्टू/


ओबरिया कंधा नैं खड़ोह्तेयो/

बैंझे दे डंडे दा इक सिरा/

छत्ती दिया कड़िया कन्नैं बन्नेह्यां/

कनैं दूजा थल्लैं गड्डोह्या/

मधाणिया दियां रस्सियां जो था थमदा/

अम्मा छळैंह्नीं दहीं छोळदी/

जिंञा जिम च /

बांहीं दी कसरत करदा होये कोई/

घुमदिया मधाणिया दी छेड़/

जणता कोई छरूह्डू /

बगदा होये नेडैं-तेडैं/

बंद होंदेयां ही /

साह्म्णे कित्तेह्यो /

निक्के हत्थडुये दिया /

थिहाळिया च/

अम्मा रखी दिंदी थी/

नरम-नरम चिट्टा फाहा/

©  भगत राम मंडोत्रा






यादां - 3

यादां - 3 ग्रांयें दे बिच्चोंबिच्च बगदे/ बरसाती नाळे बक्खी/ हरेक गरोडुये (मोहल्ले) ते उतरदे/ कुआळुआं जो लोही करी/ सिरे पर घड़ा रक्खी/ थल्लैं ...